प्राचीन भारतातील सामाजिक आणि धार्मिक स्थित्यंतरांचा वेध घेणारा एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि ऐतिहासिक ग्रंथ! 'प्राचीन भारतातील क्रांती आणि प्रतिक्रांती' (Revolution and Counter Revolution in Ancient India) हे महामानव आणि भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी लिहिलेल्या मूळ इंग्रजी ग्रंथाचे अधिकृत मराठी भाषांतर आहे. डॉ. सुभाष खंडारे सर यांनी या ग्रंथाचा अत्यंत अचूक आणि अभ्यासपूर्ण मराठी अनुवाद केला असून, याचे प्रकाशन प्रतिष्ठित मिलिंद प्रकाशन यांनी केले आहे. हा ग्रंथ वाचणे का आवश्यक आहे? स्वतः डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी त्यांच्या प्रस्तावनेत नमूद केले आहे की, जर तुम्हाला बुद्धधम्माचा अभ्यास करायचा असेल आणि 'बुद्ध आणि त्यांचा धम्म' हा ग्रंथ सखोलपणे समजून घ्यायचा असेल, तर तीन पुस्तकांचा आधार घ्यावा लागेल. त्यातील एक अत्यंत महत्त्वाचा स्तंभ म्हणजे 'प्राचीन भारतातील क्रांती आणि प्रतिक्रांती' हे पुस्तक होय. या पुस्तकात भारताच्या प्राचीन इतिहासाची मांडणी, आर्यांचे आगमन, सिंधू संस्कृती, भगवान बुद्धांनी मानवतेच्या कल्याणासाठी केलेली वैचारिक क्रांती आणि त्यानंतर या क्रांतीला शह देण्यासाठी झालेली प्रतिक्रांती यावर अत्यंत सखोल आणि तार्किक भाष्य करण्यात आले आहे. इतिहास, समाजशास्त्र, राज्यशास्त्र आणि आंबेडकरवादी विचारसरणीच्या अभ्यासकांसाठी, विद्यार्थ्यांसाठी तसेच सर्वसामान्य वाचकांसाठी हा एक अत्यंत मौल्यवान आणि संग्रही ठेवावा असा ग्रंथ आहे.